Investment Tools
e-learning

Ημερολόγιο

e-Επιμελητήριο
Enterprise Greece
Ψηφιακή Υπογραφή
Ξάνθη: Ανακαλύψτε τους ανεξερεύνητους μύθους
The house of shadow
Γ.Ε.ΜΗ.
Υ.Μ.Σ.
Ι.Κ.Ε. Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία
ΕΤΕΑΝ Α.Ε. - ΤΕΠΙΧ
AGORA - Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs
Διαύγεια - διαφάνεια στο κράτος
ΕΣΠΑ 2007-2013

Σύντομο Ιστορικό νομού Ξάνθης

Ξάνθη, μια πόλη με μακρόχρονη παράδοση και δυναμική ανάπτυξη.

Η Ξάνθεια, ένα μικρό χωριό, αναφέρεται με αυτό το όνομα το 879 μ.Χ. Η περιοχή είναι γνωστή τρεις χιλιάδες χρόνια πριν, από τα αρχαία Άβδηρα, την πατρίδα του Δημόκριτου και του Πρωταγόρα.

Πέρασε όλες τις περιπέτειες που δοκίμασε η Θράκη – Ούννοι, Βούλγαροι, Σλάβοι, Άβαροι, εμφύλιες βυζαντινές διαμάχες. Μετά τις καταστροφές των Σταυροφόρων και τη Φραγκοκρατία (1204-1261 μ.Χ.), η περιοχή εξαντλείται και υποτάσσεται στους Οθωμανούς Τούρκους.

Η γη της Ξάνθης κρύβει στα σπλάχνα της ίχνη ανθρώπινης παρουσίας τόσο μακραίωνα. Αρκεί να σημειώσουμε ότι στο νομό Ξάνθης υπάρχουν 70 αρχαιολογικοί χώροι, γνωστοί από τη νεολιθική ως τη μεταβυζαντινή εποχή.

Η ανάπτυξη της Ξάνθης

Η μεγάλη ακμή της Ξάνθης αρχίζει το 1715 χάρη στα καπνά της. Τη συγκεκριμένη εποχή το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας χαρακτηρίζεται από τις διομολογήσεις που είχαν επιβάλλει οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις για να της εξασφαλίσουν τη φιλία τους και από το πέρασμα στην εμπορευματοποίηση της παραγωγής, διαδικασία που την παρακολούθησαν ενεργά οι υπόδουλες μειονότητες ενώ οι Τούρκοι δυσκολεύτηκαν να ξεπεράσουν τον τιμαριωτισμό. Όταν η ζήτηση εξαρτιόταν πια από την εμπορευματοποίηση και από την τοπική κατανάλωση δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις κατά περιοχές για στροφή σε διάφορα είδη μονοκαλλιέργειας. Μέσα στο πλαίσιο των παραπάνω διεργασιών εμφανίστηκε και στην περιοχή αυτή της Θράκης η μονοκαλλιέργεια του καπνού, η επεξεργασία και η εμπορία του. Έτσι γρήγορα η Ξάνθη από απλό και άσημο αγροτικό κέντρο μετατρέπεται σε ονομαστό αστικό εμπορικό κέντρο, ενώ ταυτόχρονα δημιουργείται μια ολιγάριθμη ισχυρή εμπορευματική τάξη, οι Ξανθιώτες καπνέμποροι. Γνωρίζει πολιτιστική άνθηση και ζει τη δική της belle époque.

Ξένοι περιηγητές διέρχονται από την Ξάνθη και περιγράφουν τη ζωή της. Οι Έλληνες διακινούν και το εμπόριο του καπνού ιδρύοντας εταιρείες και μεταφέροντας καπνό στην Πόλη, το Βουκουρέστι, την Τεργέστη, το Ιάσιο, την Αίγυπτο και αλλού.

Η μεταφορά της έδρας από τη Γενισέα στην Ξάνθης, μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 1829 και την πυρκαγιά του 1870, καθιερώνουν την πόλη της Ξάνθης ως το αδιαμφισβήτητο κέντρο της περιοχής. Μετά τους σεισμούς ανοικοδομείται η νέα πόλη – η σημερινή Παλιά Πόλη – ενώ το 1860 αναπτύσσεται κοινωνικά και πολιτικά με την ύπαρξη της Δημογεροντίας. Το 1891 η σιδηροδρομική γραμμή περνά κοντά από την πόλη. Έτσι την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα η Ξάνθη είναι εμπορικό, εκπαιδευτικό και πολιτιστικό κέντρο με πληθυσμό κατά πλειοψηφία ελληνικό.

Η πόλη που χτίζεται στις τελευταίες αυτές δεκαετίες του 19ου αιώνα διατηρείται ως τις μέρες μας σχεδόν ανέπαφη. Ο πολεοδομικός ιστός της δίνει την αίσθηση του πλούτου και της όμορφης ζωής που πέρασαν αυτοί που την έχτισαν και την ανέπτυξαν.

Συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν της Ξάνθης αποτελεί το Ρολόι της πόλης το οποίο χτίστηκε το 1859 από τον μεταφορέα καπνών Χατζή Εμίν Αγά. Τη σημερινή του μορφή την πήρε κατά την ανακαίνιση του που διήρκεσε από τον Αύγουστο του 1937 έως το Μάρτιο του 1938. Από τότε δεσπόζει την Κεντρική Πλατεία ενώνοντας την Παλιά Πόλη του 19ου αιώνα με τη σύγχρονη που αναπτύχθηκε τον 20ο αιώνα.

Επιμελητήριο κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας λειτουργούσε στην Ξάνθη το Εμπορικό Επιμελητήριο με Πρόεδρο τον Μεχμέτ Σουκρή Εφέντη και Γραμματέα τον Χασάν Εφέντη. Τα τελευταία χρόνια εκείνης της περιόδου υπήρχαν οι Συντεχνίες των Κηπουρών, Υποδηματοποιών, Σανδαλοποιών, Κουρέων και Κρεοπωλών. Αντίθετα με τους καπνεμπόρους και τους άλλους εμπόρους που τα ονόματα τους διασώθηκαν στα πρακτικά της Δημογεροντίας αλλά και σε επαγγελματικούς οδηγούς της εποχής, οι καπνεργάτες παρέμειναν ανώνυμοι στο περιθώριο της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής.

Η ακμή της Ξάνθης, όμως σταματά στις αρχές του 20ου αιώνα. Το 1912 καταλαμβάνεται από τους Βουλγάρους, ελευθερώνεται από τον ελληνικό στρατό 8 μήνες αργότερα αλλά με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου η Δυτική Θράκη επιδικάζεται στη Βουλγαρία. Στις 4 Οκτωβρίου 1919 απελευθερώνεται από διασυμμαχικά στρατεύματα και τον Μάιο γίνεται η ένωση της Δυτικής Θράκης με την Ελλάδα. Τα πρώτα χρόνια είναι πολύ δύσκολα. Η οικονομία είναι αποδιοργανωμένη, υπάρχει οξύ επαγγελματικό και στεγαστικό πρόβλημα. Ο καπνός γίνεται πάλι περιζήτητο προϊόν και αποτελεί τον άξονα της οικονομίας του τόπου. Τώρα όμως οι Έλληνες καπνέμποροι έχουν αποδυναμωθεί εξαιτίας του ανταγωνισμού με ξένες εταιρίες.

Μετά το 1922, η Ξάνθη γίνεται ένα καταφύγιο πολλών χιλιάδων προσφύγων από Ιωνία, Μικρασία, Ανατολική και Βόρεια Θράκη.

Γύρω στα 1930 δημιουργούνται εγχώριες μονάδες τσιγαροβιομηχανίας που κυκλοφορούν στην πανελλήνια κατανάλωση τσιγάρα σε περιζήτητους τύπους συσκευασίας.

Η σύνθεση του επαγγελματικού δυναμικού της Ξάνθης, την περίοδο 1934 – 1936 όπως περιγράφεται σε οδηγό της εποχής, έχει ως εξής:

  • Καπνεργάτες – Καπνεργάτριες: 4.200
  • Άλλοι συνδικαλισμένοι εργάτες: 655
  • Καπνέμποροι: 20
  • Διάφοροι επιστήμονες, ελεύθεροι επαγγελματίες: 426
  • Επαγγελματίες, βιοτέχνες: 681

Μεταξύ αυτών και 7 ζαχαροπλάστες, ορισμένοι απόγονοι των οποίων συνεχίζουν την παράδοση μέχρι σήμερα. Άλλωστε, η Ξάνθη είναι φημισμένη εκτός από τα καπνά της και για τα γλυκά της.

Πολλά επαγγέλματα εκείνης της εποχής δεν υπάρχουν σήμερα, άλλα έχουν αποδυναμωθεί κατά πολύ. Επωνυμίες εκείνης της εποχής συνεχίζουν έως τις μέρες μας.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Την άνοιξη του 1941, τα γερμανικά στρατεύματα που βρισκόταν στη Βουλγαρία εισέβαλαν στο ελληνικό έδαφος, προσβάλλοντας την περίφημη Γραμμή Μεταξά, στη Μακεδονία και τη Θράκη, που αποτελείται από 21 οχυρά. Ένα από τα οχυρά ήτραν του Εχίνου στο νομό Ξάνθης. Οι Γερμανοί επιτέθηκαν στο οχυρό τις πρώτες πρωινές ώρες, ενώ τα ελληνικά τμήματα προκάλυψης υποχώρησαν προς τη Μελίβοια, καταστρέφοντας τον δρόμο και ανατινάζοντας τις γέφυρες. Οι οικισμοί βόρεια του οχυρού εκκενώθηκαν και οι κάτοικοι κατέφυγαν στον Κένταυρο. Στις 8 Απριλίου η πόλη της Ξάνθης έπεσε στα χέρια των Γερμανών, ενώ στα οχυρά τις ορεινής περιοχής του Νομού Ξάνθης μαίνονταν σφοδρές μάχες. Στις 24 Απριλίου η περιοχή τέθηκε υπό τη διοίκηση των Βουλγάρων, οι οποίοι επιχείρησαν να αλλοιώσουν την εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού, αλλά συνάντησαν την αντίδραση του μεγαλύτερου μέρους του.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1944 η Δυτική Θράκη απελευθερώθηκε από τον ΕΛΑΣ (Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό) και στην περιοχή εγκαταστάθηκαν οι στρατιωτικές και διοικητικές δυνάμεις του ΕΑΜ. Τα στρατεύματα κατοχής αποχώρησαν στις 28 Οκτωβρίου 1944, όταν η Βουλγαρία υπέγραψε με τους Συμμάχους συνθήκη στη Μόσχα. Η αυτοδιοίκηση του ΕΑΜ διήρκεσε μέχρι το τέλος Μαρτίου 1945, όταν γίνεται η εγκατάσταση των Αρχών του επίσημου ελληνικού κράτους και αρχίζει η μεταπολεμική περίοδος για την Ξάνθη με την κατακόρυφη κάμψη της που θα συνεχιστεί μέχρι το 1974.

Η πόλη λαμβάνει σύγχρονη μορφή

Η οικονομική καθυστέρηση συνεπάγεται και τη διατήρηση του οικισμού της Παλιάς Πόλης, ο οποίος κατά τη δεκαετία του 1970 κηρύσσεται διατηρητέος. Η πόλη αποφεύγει έτσι, σε μεγάλο βαθμό, την καταστροφή του δομημένου περιβάλλοντος και του χαρακτήρα της και ίσως σήμερα αποτελεί το πληρέστερο δείγμα παραδοσιακού οικισμού στη Θράκη και στη Βόρειο Ελλάδα.

Στα μεταπολιτευτικά χρόνια γίνονται αλλεπάλληλες προσπάθειες εκβιομηχάνισης που δημιουργούν μία μεταποιητική και παραγωγική βάση, ενώ παράλληλα θεσμοθετούνται ποικίλα οργανωτικά και αναπτυξιακά μέτρα. Παράλληλα, η παρουσία του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης κα του Δ’ Σώματος Στρατού τόνωσαν την περιοχή. Η πόλη λαμβάνει σύγχρονη μορφή και γίνεται ένα οικονομικό και διοικητικό κέντρο, το οποίο βασίζεται στην πλούσια αγροτική παραγωγή της περιφέρειας της και προσβλέπει στην ανάπτυξη των υπηρεσιών.