Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Β' 2376/2.8.2016) η απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος (ΕΠΑΘ 195/1/29.7.2016), με την οποία τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε ο Κώδικας Δεοντολογίας για τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων ιδιωτικών οφειλών που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του Ν.4224/2013 (ΦΕΚ Α' 288/31.12.2013)
Οι γενικές αρχές συμπεριφοράς, τόσο για τις τράπεζες, όσο και για τους δανειολήπτες, περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων στο νέο Κώδικα Δεοντολογίας της Τράπεζας της Ελλάδος, με στόχο την εξεύρεση λύσεων ρύθμισης ή οριστικού διακανονισμού «κόκκινων δανείων», λαμβάνοντας υπόψη τις δυνατότητες και ιδιαιτερότητες κάθε δανειολήπτη.
Στον νέο Κώδικα περιλαμβάνονται 19 διαφορετικά σενάρια για τη ρύθμιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, αλλά και για την οριστική διευθέτηση στις περιπτώσεις που υπάρχει ουσιαστική οικονομική αδυναμία του δανειολήπτη, ενώ περιγράφονται αναλυτικά όλα τα βήματα που πρέπει να ακολουθούσουν οι τράπεζες σε περίπτωση ληξιπρόθεσμης οφειλής.
Ο νέος Κώδικας δίνει τη δυνατότητα ακόμη και για πλήρη διαγραφή του συνόλου της οφειλής του δανειολήπτη, σε περίπτωση που δεν υπάρχουν ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία και ο δανειολήπτης δεν μπορεί να ανταποκριθεί στην οφειλή του. Πέρα από τη μερική ή ολική διαγραφή της οφειλής, ο νέος κώδικας ενεργοποιεί σειρά λύσεων υπέρ του δανειολήπτη που θα συνεργαστεί με την τράπεζα και οι οποίες δεν προβλέπονται σήμερα, ανοίγοντας τον δρόμο για την οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η οικειοθελής παραχώρηση του ακινήτου από τον δανειολήπτη στην τράπεζα, η εθελοντική εκποίηση του ακινήτου από τον ίδιο τον δανειολήπτη σε συνεργασία με την τράπεζα, η μεταβίβαση της κυριότητας του ακινήτου στην τράπεζα και η διαμονή στο ακίνητο έναντι καταβολής ενοικίου.
Παράλληλα προβλέπεται ειδική μέριμνα για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, για κοινωνικά ευπαθείς ομάδες και για περιπτώσεις δανείων με πολλαπλούς πιστωτές, ωστόσο από τον νέο Κώδικα εξαιρούνται τα ληξιπρόθεσμα δάνεια που υπόκεινται στον νόμο Κατσέλη. Από τις ρυθμίσεις δεν εξαιρούνται τα ιδιωτικά δάνεια που έχουν δοθεί με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Ωστόσο, πρέπει να υπάρξει συναίνεση του Δημοσίου για την ρύθμιση εφόσον κάτι τέτοιο προβλέπεται στην σύμβαση του δανείου.
Σε ό,τι αφορά τους πλειστηριασμούς, επισημαίνεται πως στην περίπτωση που ο δανειολήπτης δεν είναι συνεργάσιμος η τράπεζα μπορεί να προχωρήσει σε εκποίηση κατόπιν ειδοποίησης του δανειολήπτη.
Τι προβλέπεται σε περίπτωση ληξιπρόθεσμης οφειλής
Σύμφωνα με τον νέο Κώδικα Δεοντολογίας, σε περίπτωση μη εμπρόθεσμης καταβολής της δόσης, εν όλω ή εν μέρει, η τράπεζα αμέσως επικοινωνεί με τον δανειολήπτη προκειμένου να του παράσχει συμβουλευτικού χαρακτήρα υπηρεσίες για την αντιμετώπιση της καθυστέρησης. Σε περίπτωση που η καθυστέρηση ξεπερνά τις 30 ημέρες ,κάθε ίδρυμα εφαρμόζει τα ακόλουθα στάδια κατά τον χειρισμό των δανειοληπτών με οφειλές που παρουσιάζουν καθυστερήσεις, καθώς και σε περιπτώσεις με ενδείξεις πιθανής καθυστέρησης:
Στάδιο 1: Επικοινωνία με τον δανειολήπτη.
Στάδιο 2: Συγκέντρωση οικονομικών και άλλων πληροφοριών
Στάδιο 3: Αξιολόγηση των οικονομικών στοιχείων
Στάδιο 4: Πρόταση των κατάλληλων λύσεων στον δανειολήπτη
Στάδιο 5: Διαδικασία εξέτασης ενστάσεων.
Σε περίπτωση που ο δανειολήπτης δεν ανταποκριθεί, αποστέλλεται δεύτερη επιστολή μόνο όταν η δανειοδότηση αφορά την πρώτη κατοικία η οποία και θα αποτελέσει το αντικείμενο της εκτέλεσης. Εάν η τράπεζα και ο δανειολήπτης δεν συμφωνήσουν σε κάποια λύση, τότε η διαφωνία τους μπορεί να επιλύεται εξωδικαστικά μέσω του Συνηγόρου του Καταναλωτή ή άλλων φορέων με αντικείμενο τη διαμεσολάβηση ή από τα αρμόδια δικαστήρια.
Τι προβλέπεται για τους μη συνεργάσιμους δανειολήπτες
Η τράπεζα ενημερώνει τον δανειολήπτη ότι έχει ταξινομηθεί ως μη συνεργάσιμος, τον τρόπο που θα κινηθεί στο εξής έναντι του δανειολήπτη και του εγγυητή, τις υποχρεώσεις τους μετά την εκποίηση των περιουσιακών στοιχείων αμφοτέρων καθώς και τον αποκλεισμό τους από τον νόμο για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά, όπως αυτός ισχύει από 1.1.2016.
Τι προβλέπεται για πολλαπλούς πιστωτές κι ευάλωτες ομάδες
Στην περίπτωση που ο δανειολήπτης χρωστά σε παραπάνω από μία τράπεζες πρέπει να γίνει συνολική αντιμετώπιση των οφειλών του. Η τράπεζα με το μεγαλύτερο χρέος ζητά την συναίνεση του δανειολήπτη για να ξεκινήσει την διαδικασία συνεννόησης με τις υπόλοιπες τράπεζες. Στην περίπτωση που αυτές δεν ανταποκριθούν τότε του προσφέρει λύση για το δάνειο που διατηρεί σε αυτήν.
Στην περίπτωση που ο δανειολήπτης ανήκει σε ευάλωτη ομάδα, ο κώδικας προβλέπει ρύθμιση με όρους ανάλογους των προβλεπόμενων στην παρ. 2 του άρθρου 9 του νόμου 3869/2010 (Νόμος Κατσέλη) ή οριστική διευθέτηση με εκποίηση του ακινήτου. Απομένει να οριοθετηθεί το ποσοστό του εισοδήματος που θα παρέχεται για την αποπληρωμή της τυχόν εναπομείνασας οφειλής.
Πρόταση κατάλληλης λύσης
Κάθε ίδρυμα παρέχει, χωρίς αυτό να θεωρείται νέα υπηρεσία προς τον δανειολήπτη (άρθρο 12 του Νόμου 4281/2014) που θεωρείται συνεργάσιμος, πρόταση μιας ή περισσότερων εναλλακτικών λύσεων ρύθμισης και αν καμία εξ αυτών δεν συμφωνηθεί, λύση/-εις οριστικής διευθέτησης. Η εκπλήρωση της παρούσας υποχρέωσης του ιδρύματος δεν μπορεί να συναρτάται από απαίτηση προηγούμενης εξόφλησης τυχόν οφειλών του δανειολήπτη προς λοιπούς πιστωτές. (β) Για την αξιολόγηση της καταλληλότητας κάθε λύσης, λαμβάνονται υπόψη, σε κάθε περίπτωση, η ανάγκη συμμόρφωσης του ιδρύματος προς τις ισχύουσες εποπτικές απαιτήσεις, καθώς και οι ειδικότερες για τη διαχείριση των καθυστερήσεων διατάξεις προληπτικής εποπτείας που έχει θεσπίσει η Τράπεζα της Ελλάδος για τη διαχείριση των απαιτήσεων σε καθυστέρηση (ΠΕΕ 42/2014, όπως ισχύει) ή άλλη αρμόδια, κατά περίπτωση αρχή για την προληπτική εποπτεία του ιδρύματος.
Η αξιολόγηση βασίζεται επίσης σε καθορισμένα και διαφανή κριτήρια και διαδικασίες που το ίδρυμα διαθέτει με βάση τις εν λόγω διατάξεις προληπτικής εποπτείας, λαμβάνοντας υπόψη το ελάχιστο επίπεδο των «ευλόγων δαπανών» διαβίωσης που προσήκει στην περίπτωση του δανειολήπτη. Αξιολόγηση οικονομικών στοιχείων Κάθε ίδρυμα αξιοποιεί την πληροφόρηση που παρέχεται σύμφωνα με τα προβλεπόμενα ώστε να εκτιμώνται, κατά το δυνατόν, κατ' ελάχιστον, τα εξής:
(αα) η περιουσιακή κατάσταση του δανειολήπτη,
(ββ) η τρέχουσα ικανότητα αποπληρωμής του δανειολήπτη, λαμβάνοντας υπόψη σε κάθε περίπτωση το συνολικό ύψος και τη φύση των χρεών του δανειολήπτη περιλαμβανομένων τυχόν οφειλών του έναντι άλλων ιδρυμάτων ή φορολογικών ή άλλων δημοσίων αρχών ή ασφαλιστικών φορέων,
(γγ) το ιστορικό οικονομικής συμπεριφοράς του δανειολήπτη και
(δδ) η μελλοντική ικανότητα αποπληρωμής των οφειλών εκ μέρους του δανειολήπτη μέχρι τη λήξη της περιόδου ρύθμισης.
(β) Η εκτίμηση υπό στοιχείο (δδ) πραγματοποιείται λαμβάνοντας υποχρεωτικώς υπόψη:
i) το ελάχιστο επίπεδο των «εύλογων δαπανών διαβίωσης» και
ii) τις παραμέτρους που περιγράφονται στο Κεφάλαιο Α.2 της ΠΕΕ/ΤΕ 54/2015 (ηλικία, επάγγελμα, οικογενει- ακή κατάσταση, υγεία κ.λπ.) ώστε κατά την εκτίμηση της ικανότητας αποπληρωμής να λαμβάνονται υπόψη παράγοντες υγείας, κοινωνικοί κ.λπ., που θα μπορούσαν να επηρεάσουν ουσιωδώς την ικανότητα αποπληρωμής του δανειολήπτη.
Ενδεικτικές λύσεις για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια:
Βραχυπρόθεσμες ρυθμίσεις διάρκειας μικρότερης των 2 ετών που περιλαμβάνουν κεφαλαιοποίηση ή τακτοποίηση ληξιπρόθεσμων οφειλών, μειωμένη δόση μεγαλύτερη των οφειλόμενων τόκων, καταβολή μόνο τόκων και περίοδο χάριτος.
Μεσοπρόθεσμες ρυθμίσεις διάρκειας μεγαλύτερης των 2 ετών που περιλαμβάνουν μείωση επιτοκίου, παράταση διάρκειας του δανείου, διαχωρισμό ή ακόμα και μερική διαγραφή της οφειλής και λειτουργικά αναδιάρθρωση της εταιρείας αλλά και συμφωνία ανταλλαγής χρέους με μετοχικό κεφάλαιο
Λύσεις οριστικής διευθέτησης που μπορεί να συνδυάζονται με παράδοση εμπράγματης εξασφάλισης προς την τράπεζα ή και οικιοθελή ρευστοποίηση στοιχείων. Περιλαμβάνονται ακόμη εθελοντική παράδοση ή και εκποίηση ενυπόθηκου ακινήτου, διακανονισμός απαιτήσεων αλλά και ολική διαγραφή της οφειλής αν δεν υπάρχουν ρευστοποιήσιμα στοιχεία και δεν αναμένεται περαιτέρω ανάκτηση.
