Σύμφωνα με την έρευνα αγοράς του Γραφείου ΟΕΥ Βελιγραδίου για τον κλάδο των γαλακτοκομικών προϊόντων στη Σερβία, ο γεωργικός τομέας της χώρας είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένος και συνεισφέρει σημαντικά στην οικονομική διάρθρωσή της. Σύμφωνα με το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Σερβίας, η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ) του γεωργικού τομέα ανήλθε στα 3,9 δισ. Ευρώ (ΕΥΡΏ) το 2022, αντιπροσωπεύοντας το 6.5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) του έτους αυτού.
Η γαλακτοβιομηχανία της Σερβίας διαθέτει μακρά παράδοση και είναι ο δεύτερος σημαντικότερος κλάδος του γεωργικού τομέα στη χώρα, η οποία διαθέτει ευνοϊκές φυσικές συνθήκες για την ανάπτυξη της κτηνοτροφικής παραγωγής και ιδίως της παραγωγής αγελαδινού γάλακτος.
Η εκτροφή γαλακτοπαραγωγικών βοοειδών (Cattle) αποτελεί μείζονα παραδοσιακό κλάδο της σερβικής γεωργίας. Η παραγωγή γάλακτος πραγματοποιείται σε περισσότερα από 150.000 νοικοκυριά, με τον συνολικό αριθμό των γαλακτοπαραγωγικών βοοειδών να ανέρχεται περίπου στα 450.000, παράγοντας περίπου 1,5 δισ. λίτρα γάλακτος κάθε χρόνο και καθιστώντας την χώρα σημαντικό παίκτη στην περιφερειακή αγορά γαλακτοκομικών προϊόντων.
Όσον αφορά την επεξεργασία γάλακτος και την παραγωγή τυριού, η Σερβία επεξεργάζεται περίπου 1,2 δισ. λίτρα γάλακτος ετησίως. Τα σερβικά γαλακτοκομικά εργοστάσια είναι ικανά να παράγουν περίπου 80.000 τόνους τυριού κάθε χρόνο. Εκτός από το τυρί, η Σερβία παράγει ετησίως περίπου 30.000 τόνους γάλακτος σε σκόνη και ορό γάλακτος, προϊόντα τα οποία αποτελούν βασικά συστατικά σε διάφορες βιομηχανίες τροφίμων και διατροφής.
Οι μεταποιητικές ικανότητες της Σερβίας είναι περισσότερο προσανατολισμένες στην παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων παστεριωμένου γάλακτος και ζυμωμένων γαλακτοκομικών προϊόντων (γιαούρτι, ξινή κρέμα γάλακτος (pavlaka), ξινόγαλα κ.λπ.), ενώ η παραγωγή στερεών γαλακτοκομικών προϊόντων (τυριά, κρέμα γάλακτος, αλοιφές, βούτυρο, γάλα σε σκόνη κ.λπ.) είναι σημαντικά χαμηλότερη.
Το φρέσκο και παστεριωμένο γάλα υψηλής ποιότητας χρησιμοποιείται κυρίως για την κάλυψη της υψηλής τοπικής κατανάλωσης, αλλά βρίσκει εύκολα εξαγωγικές αγορές στο γειτονικό Μαυροβούνιο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Ωστόσο, με τη σταθεροποίηση της εγχώριας αγοράς γαλακτοκομικών προϊόντων, οι σερβικές εξαγωγικές εταιρείες άρχισαν να προσανατολίζονται περισσότερο την κατάκτηση νέων αγορών, κυρίως της Ρωσίας και της Τουρκίας, λόγω των επικυρωμένων Συμφωνιών Ελεύθερου Εμπορίου με αυτές τις χώρες. Μέχρι στιγμής, το λευκό τυρί σαλάτας, το άλειμμα ξινής κρέμας(pavlaka), το σκληρό τυρί και το κατσικίσιο τυρί έχουν ήδη βρει τους πελάτες τους στην απαιτητική ρωσική αγορά.
Παράγοντες που επηρεάζουν ζήτηση –προσφορά
Σύμφωνα με την έρευνα, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο γαλακτοκομικός τομέας, σημαντικές ελλείψεις στην αγορά του νωπού γάλακτος είναι ένα εξαιρετικά μη πιθανό σενάριο, καθώς οι παραγωγοί και οι μεταποιητές αντιπροσωπεύουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα που λειτουργεί συνεχώς ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.
Ωστόσο, για να διατηρηθεί το ζωικό κεφάλαιο και επομένως το απαιτούμενο επίπεδο παραγωγής, η τιμή του νωπού γάλακτος θα πρέπει να βασίζεται στην αγορά, γιατί διαφορετικά θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των γαλακτοκομικών προϊόντων. Παράλληλα, χρειάζονται σημαντικές επενδύσεις ως προς τον εκσυγχρονισμό της εγχώριας διαδικασίας παραγωγής γάλακτος αλλά και γαλακτοκομικών προϊόντων.
Τα μικρά γαλακτοκομεία έχουν ως επί το πλείστον τοπικό χαρακτήρα και η επιβίωσή τους εξαρτάται από την στροφή σε μη συμβατική παραγωγή, όπως η παραγωγή βιολογικών προϊόντων, προϊόντων αιγοπρόβειου γάλακτος και ειδικών τύπων τυριών. Η εξειδίκευση της παραγωγής, η αύξηση της αυτοματοποίησης, της αποτελεσματικότητας και της παραγωγικότητας είναι επίσης μια απαίτηση για τα μεγάλα γαλακτοκομεία της Σερβίας, τα οποία είναι μικρά σε σύγκριση με τα σύγχρονα ευρωπαϊκά γαλακτοκομεία και βρίσκονται σε μειονεκτική θέση όσον αφορά την αντιμετώπιση του ολοένα και πιο οξέος ανταγωνισμού.
Όσο αφορά τις εισαγωγές, υπάρχουν περιθώρια ειδικά όσον αφορά προϊόντα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που δεν παράγονται εγχωρίως, ενώ όσο η εγχώρια αγοραστική δύναμη αυξάνει, οι Σέρβοι καταναλωτές στρέφονται όλο και περισσότερο σε νέα ή και ακριβότερα προϊόντα.
Προοπτικές ελληνικών προϊόντων
Η σερβική αγορά είναι πολλά υποσχόμενη για τα ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα, ιδίως λόγω των κάτωθι παραμέτρων:
- Η σταδιακή απελευθέρωση της σερβικής αγοράς θα καταστήσει λιγότερο κοστοβόρες τις διαδικασίες εισαγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων στην Σερβία.
- Τα γαλακτοκομικά προϊόντα κατέχουν υψηλή θέση στις διατροφικές συνθήκες των σέρβων πολιτών.
- Τα ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα είναι οικεία στους σέρβους πολίτες, δεδομένου ότι μεγάλος αριθμός σέρβων τουριστών επισκέπτεται παραδοσιακά τη χώρα μας.
- Η αγοραστική δύναμη αυξάνεται
Συνεπώς παρά τα προβλήματα που υφίστανται και συνοψίζονται κυρίως στην ύπαρξη μη δασμολογικών εμποδίων, η σερβική αγορά εμφανίζει ευκαιρίες ιδίως όσον αφορά τα παραδοσιακά δημοφιλή ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα όπως η φέτα και το γιαούρτι, αλλά και άλλα ιδίως τυροκομικά προϊόντα.
